Hidrolik Sistem Tasarım Merkezi
![](https://hidrolikservis.com.tr/wp-content/uploads/2024/03/hidroman-414b2.gif)
Hidrolik güç ünitesi, hidrolik blok, merkezi yağlama sistemleri ve hidrolik silindirlerin tasarımı, Solid Works 3D katı modelleme yazılımı ile deneyimli ekibimiz tarafından yapılmaktadır.
Müşterilerimizin makinelerini hidrolik olarak hareket ve kontrolünü sağlamak amacıyla 20 litreden 10000 litreye kadar hidrolik üniteler, valf standları ve akü sistemleri firmamız bünyesinde projelendirilip imal edilmektedir.
HİDROLİK SİSTEMLER
1. HİDROLİK DEVRE ELEMANLARINI TANIMAK VE SEÇİMİNİ YAPMAK
1.1. Hidroliğin Tanımı
Hidrolik, Yunanca su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulos kelimelerinden
türetilmiştir.
Günümüzde “hidrolik” akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası
anlamında kullanılmaktadır.
Hidrolik, akışkanların mekanik özelliklerini inceleyen bilim dalıdır.
1.1.1. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları
1.1.2. Temel Fizik Kanunları ve Akışkanlar Mekaniği Hakkında Genel Bilgiler
• Debi: Hidrolik veya pnomatik sistemde belirli bir akış kesitinden belirli bir sürede geçen
akışkan miktarı debi olarak tanımlanır. Debinin birimi litre/dakika veya cm³/saniye olarak
belirtilir.
• Basınç: Belirli bir kesitte sıkıştırılan akışkan Paskal prensibine göre, içinde bulunduğu kapalı
bir kabın bütün çeperlerindeki her birim kesite aynı değerde bir kuvvet uygular ve buna
basınç denir. Birimi bar’dır.
1 bar = 1 kg/cm²
o Efektif Basınç: Manometrede okunan basınç değerine denir.
o Mutlak Basınç: Manometrede okunan basınç değerine bir atmosfer basıncı ilave
edildiğinde meydana gelen basınç değeridir.
• Paskal Kanunu: Yer çekimini ihmal edecek olursak, kapalı bir kaba etki eden kuvvetin
sonucunda meydana gelen basınç, sıvı tarafından kabın her noktasına aynı şiddette etki eder.
F=P x A
F=Kuvvet (kgf)
P=Basınç (kgf/cm²)
A=Alan (cm²)
• Süreklilik Denklemi: Farklı kesitlerden oluşan bir boru içinden akan akışkanın debisi, borunun
her noktasında aynı değerdedir. Debinin sabit kaldığını düşünürsek küçük kesitlerde büyük
kesitlere oranla daha hızlı akar.
• Bernoulli Kanunu: Sürtünme kuvvetini ihmal edecek olusak, kapalı bir boru içindeki sıvının
sahip olduğu toplam enerji, akım çizgisi boyunca aynıdır.
P1 x V 1=P 2 x V 2
P=Basınç (kgf/cm²)
V=Hız (m/s)
• Kovitasyon (Aşındırmak): Metallerin yüzeylerinden küçük parçaların kopartılmasıdır. Bu
şekildeki malzeme tahribatı, bölgesel ve ani olarak meydana gelen basınç ve sıcaklık
değişimlerinden kaynaklanır.
• Hidrostatik Basınç: Bir kap içinde bulunan sıvı kütlesinin yükseklik, yoğunluk ve ağırlığına (yer
çekimi ivmesi) bağlı olarak kabın tabanına yapmış olduğu basınçtır. Kabın şekline bağlı
değildir.
P=h.d.g
P: Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç (kg/cm²)
h: Sıvı yüksekliği (m)
d: Sıvı yoğunluğu (kg/m³)
g: Yer çekimi ivmesi (m/sn²)
1.2. Hidrolik Sistemin Tanıtımı
1.2.1. Hidrolik Sistemin Temel Yapısı Mantığı ve Çalışma Kuralları
Elektrik motorunun tahrik ettiği hidrolik pompa ile akışkanın belirli basınçta ve debide
basıldığı ve bu hidrolik enerji ile doğrusal, dairesel ve açısal hareketin üretildiği sistemdir.
1.2.2. Hidrolik Sistemin Avantajları ve Dezavantajları
• Hidrolik sistemlerin Üstünlükleri
o Hidrolik sistemler sessiz çalışırlar.
o Hidrolik akışkanlar, sıkıştırılamaz kabul edildikleri için titreşimsiz hareket elde
edilir.
o Yüksek çalışma basınçları elde edilebilir.
o Hareket devam ederken hız ayarı yapılabilir.
o Akışkan olarak hidrolik yağ kullanıldığı için devre elemanları aynı zamanda
yağlanmış olurlar.
o Emniyet valfleri yardımıyla sistem güvenli çalışır.
o Hassas hız ayarı yapılabilir.
o Hidrolik akışkan oluşan ısının çevreye yayılmasını sağlar.
o Hidrolik devre elemanları uzun ömürlüdür.
• Hidrolik Sistemlerin Dezavantajları
o Hidrolik akışkanlar, yüksek ısılara karşı hassastır. Akışkan sıcaklığının 500C’yi
geçmesi istenmez.
o Hidrolik devre elemanları, yüksek basınçlarda çalışacağı için yapıları sağlam
olmalıdır.
o Hidrolik devre elemanlarının fiyatları pahalıdır.
o Hidrolik devre elemanlarının bağlantıları sağlam ve sızdırmaz olmalıdır.
o Hidrolik akışkanların sürtünme direnci yüksek olduğu için uzak mesafelere
taşınamaz.
o Depo edilebilirliği azdır.
o Akış hızı düşüktür. Devre elemanları, düşük hızlarla çalışır.
o Hidrolik akışkanlar havaya karşı hassastır. Akışkan içindeki hava gürültü ve
titreşime yol açar, düzenli hızlar elde edilemez.
1.3. Hidrolik Devre Elemanları Yapısı ve Çalışma Özellikleri
1.3.1. Hidrolik Akışkanlar ve Özellikleri
Hidrolik akışkanlar, hidrolik gücün iletilmesinde kullanılır. İlaveten de hidrolik devre
elemanlarının yağlanmasını ve soğutulmasını sağlar. Hidrolik akışkan olarak suyun kullanılmasında
korozyon, kaynama noktası, donma noktası ve düşük viskozite gibi sorunlarla karşılaşılır. Bu sorunları
ortadan kaldırmak için bazı karışımlar (yağ, glikol gibi) eklenir. Madenî yağlar, en çok kullanılan
akışkandır. İçerisine katkı maddeleri eklenerek dayanıklığı ve kullanım süresi artırılır.
• Viskozite: Akışkanların akıcılık özelliklerini ifade eder. Yağların akmaya karşı gösterdiği
zorluktur. Kalın yağlarda akmaya karşı direnç fazla, ince yağlarda akmaya karşı direç azdır.
Kalın yağların viskozitesi yüksek ince yağlarda küçüktür.
• Oksidasyon: Hidrolik yağın bileşimindeki hidrokarbonların havanın oksijeni ile kimyasal
reaksiyona girerek çamur veya sakız şeklinde tortuların meydana gelmesi olayına oksidasyon
denir. Meydana gelen çamurlar, metal yüzeylerde korozyona neden olur.
• Yağlama Yeteneği: Uygun seçilen yağlar, metal yüzeylerde bir film tabakası meydana
getirerek çalışan elemanların hareketlerinin kolaylaşmasını ve sürtünme direncinin azalmasını
sağlar.
• Köpüklenme: Yüksek basınçtaki akışkan sistem içinde yüksek hızda hareket ederken hava
molekülleri ile yağ moleküllerinin çarpışması sonucunda meydana gelen şoklar,
köpüklenmeye yol açar. Bunu engellemek için boru hattında sızdırmazlık sağlanmalıdır. Yağ
üreticileri, yağın içine köpüklenmeyi önleyici katkı maddeleri ilave eder.
• Akma Noktası: Yağın akıcılığını kaybedip katılaşmaya başladığı sıcaklığa denir.
• Alevlenme Noktası: Standart yağlarda alevlenme sıcaklığı 180ºC ile 210ºC arasındadır.
Hidrolik sistemlerde 50 ºC’nin üzerine çıkılmadığı için herhangi bir problem çıkmaz.
• Polimerleşme: Birden fazla aynı cins yağ moleküllerinin artık vermeden birleşmesi ve yeni bir
molekül meydana getirmesidir. Yağın özelliğini değiştireceği için istenmeyen bir durumdur.
H: Hidrolik yağ
L: Korozyona karşı koruyucu ve/veya yaşlanmaya karşı dayanıklılık kazandıran etkili madde
P: Yüklenebilirliği yükselten veya düşüren etkili madde
1.3.2. Tank ve Özellikleri
Hidrolik akışkanı depolayan, çalışma şartlarına uygun şekilde hazırlayan devre elemanlarına depo
(tank) adı verilir. Isınan hidrolik akışkanın kolayca soğutulması için deponun alt kısmı hava akımı
oluşturacak şekilde dizayn edilmelidir. Depoya dönen akışkanın dinlenmeden emilmesini önlemek için
dinlendirme levhası konulmalıdır. Depo kapasitesi, hidrolik sisteme gerekli olan akışkan miktarına ve
dağıtım sisteminin büyüklüğüne göre seçilir. Pratik olarak pompa debisinin 3-5 katı kadar alınabilir.
1.3.3. Hidrolik Boru-Hortum Donanımları
Hidrolik sistemlerde akışkanı tanktan alıcılara taşıyan ve alıcıdan tekrar tanka taşıyan
elemanlardır. Hortumlar, hareketli hidrolik makinelerde hatların birbirine bağlanmasında kullanılır.
Esneme kabiliyetleri yüksektir. Borular; dikişsiz, yüksek basınca dayanıklı çelikten imal edilir. İleride
daha detaylı bilgi verilecektir.
1.3.4. Filtreler ve Filtreleme Teknikleri
Hidrolik elemanları aşınmadan korumak için akışkanın temizliğini sağlamak amacıyla kullanılır.
Kirlilik boru, hortum gibi elemanları değiştirirken; yeni hidrolik akışkan konulmasından veya
sızdırmazlık elemanlarının bozulması nedeniyle oluşabilir. Hidrolik elemanlarda izin verilen kirlilik
değerini üretici firmalar katologlarında belirtir. Mikron cinsindendir (1 Mikron= 0,001 mm’dir). Kirlilik
değeri, kirlilik göstergesi kullanılarak ölçülmelidir. Burdan alınan değerlere göre filtre temizlenmeli ve
kullanım ömrü dolanlar değiştirilmelidir.
Filtreler üç ana gruba ayrılır:
• Emiş hattı filtreleri: Emiş hattında pompayı korumak amacıyla kullanılır. Depodan hidrolik
sisteme vermek amacıyla çekilen akışkanı temizler, sisteme temiz akışkan gönderir.
Depo içine yerleştirildikleri için bakımları zordur. Tıkandıklarında pompanın emişi güçleşir. Bu
da basıncın düşmesine neden olur. Bu durumu engellemek için ilaveten pompadan önce iri
gözenekli pompa kullanılmalıdır.
• Dönüş hattı filtreleri: Hidrolik sistemden görevini bitirip depoya dönen akışkanı filtre eder.
Ekonomik ve bakımı kolaydır. Dezavantajı ise akışkanın temizliği kir elemanları dolaştıktan
sonra yapılmasıdır.
• Basınç hattı filtresi: Hidrolik pompanın çıkışına devre elemanlarının zarar görmesini
engellemek için kullanılır. Kirlenmeye karşı daha hassastır.
Dezavantajları ise yüksek basınçla karşı karşıya kaldıkları için basınca dayanıklı gövde
gerektirmesidir. Bundan dolayı yapımı zor ve pahalıdır.
1.3.5. Pompalar
Tankta bulunan akışkanı, ayarlanan basınç ve debide sisteme gönderen devre elemanıdır.
Pompalar, mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye dönüştürür. Pompa, dönme hareketini elektrik
motorundan alır. Pompalar basınç oluşturmaz. Akışkan sistemde bir engelle karşılaştığında basınç
oluşur.
Pompa seçilirken, kullanılacak sistemin işlevini yerine getirebilecek debiyi ve basıncı üretebilecek
büyüklükte seçilmelidir. Katoloğunda yazan akışkan ve filtre kullanılmalıdır. Pompa çalıştırılırken
elektrik motorunun dönüş yönü ile pompa milinin dönüş yönü birbirine uygun olmalıdır. Pompanın
içindeki koruyucu yağlar temizlenmelidir. İlk harekete geçerken basınç borusunun havası alınmalı,
emiş borusu hidrolik yağla doldurulmalıdır. Ayrıca yağ seviyesi sık sık kontrol edilmelidir.
1.3.5.1. Elle Kontrollü Hidrolik Pompa
Pompa Çeşitleri
A) Dişli pompalar
• Dıştan dişli
• İçten dişli
• Pistonlu el pompaları
B) Paletli pompalar
C) Pistonlu pompalar
• Eksenel pistonlu
o Eğik gövdeli
o Eğik plakalı
• Radyal pistonlu
• İçten eksantrik dişli
1.3.6. Hidrolik Motorlar
Hidrolik sistemde basınçlı akışkanın hidrolik enerjisini dairesel harekete dönüştürmek için
kullanılan elemanlara “hidrolik motorlar” denir. Hidrolik motorlarla yüksek basınçtaki akışkanları
kullanarak büyük döndürme momentleri elde edilir. Küçük bir hacimle büyük momentleri üretmek
mümkündür. Hidrolik motorlar; güçlü dairesel hareketin gerektiği iş makinelerinde, takım
tezgâhlarında vb. yerlerde kullanılır. Hidrolik motorlarla kademesiz hız ayarı yapılabilir. Hareket
devam ederken hız artırılıp azaltılabilir, dönüş yönü değiştirilebilir.
Motor çeşitleri (hidromotor)
A) Dişli motor
• Dıştan dişli motor
• İçten dişli motor
• Dişli halkalı motor
B) Paletli motor
C) Pistonlu motor
• Pistonlu motor
• Radyal pistonlu motor
• Eksenel pistonlu motor
1.3.7. Hidrolik Silindirler
Hidrolik enerjiyi mekanik enerjiye çeviren devre elemanına hidrolik silindirler denir.
Hidrolik silindirler iki ana gruba ayrılır:
• Tek etkili silindirler: Basınçlı akışkan silindirin tek yönünden girip pistonun tek bir yüzeyine
etki ediyorsa bu tip silindirlere tek etkili silindir denir. Dönüşü, yaylı ve yaysız olabilir.
• Çift etkili silindirler: Basınçlı akışkan silindirin iki ayrı yerinden girip pistonun iki yüzeyine etki
ederek ileri geri hareketleri akışkan gücüyle üreten silindirlerdir.
1.3.8. Valflerin Genel Sınıflandırılması
Hidrolik akışkanın akış yönünü belirleyen, akışkanın basıncını ve debisini istenilen sınırlar
içinde tutan devre elemanıdır. Hidrolik valflerle aşağıdaki harfler ve konumlar kullanılır:
P: Pompadan gelen akışkanın bağlandığı yer
R, S, T: Depoya dönüş hattının bağlandığı yer
A, B, C: Silindir veya motora giden boruların bağlandığı yer
L: Sızıntı hattının bağlandığı yer.
X, Y, Z: Akışkanın uyarı sinyali olarak kullanıldığı pilot hattı.
• Normalde açık: Valfe dışarıdan bir etki olmadan akışkanın önü P açık ve akışkan valfden
geçerek bir elemana gidiyorsa bu tip valflere normalde açık valf denir.
• Normalde kapalı: Valfe dışarıdan bir etki olmadan akışkanın önü P kapalı ve akışkan valfden
geçemiyorsa bu tip valflere normalde kapalı valf denir.
• Yön kontrol valfleri: Hidrolik sistemde akışkanın istenilen yöne gitmesini sağlayan valflerdir.
Valflerin kumandası elektriksel, mekanik, basınçla ve insan gücüyle kullanılabilir.
Yönlendirme valfleri, konumlarının sayısına göre aşağıdaki gibi ifade edilir:
o 2/2 yönlendirme valfi
o 3/2 yönlendirme valfi
o 4/2 yönlendirme valfi
o 4/3 yönlendirme valfi
o 5/2 yönlendirme valfi
1.3.8.1. Basınç Kontrol Valfleri
Hidrolik sistemin elemanlarının basıncını kontrol ederek ayarlamak için kullanılan valflerdir.
Kullanıldığı Yerlere Göre Çeşitleri
• Emniyet valfleri: Hidrolik sistemi ani basınç yükselmelerine karşı koruyan devre elemanıdır.
Normalde kapalı olan valf, basınç yükselmesi durumunda açılarak fazla akışkanı depoya
göndererek basıncı normal seviyesine düşürür.
• Basınç Düşürme Valfi: Hidrolik sistemde farklı basınçla çalıştırılması istenen birden fazla
silindir ve motorların kullanılması durumunda basınç düşürme valfi düşük basınçla çalışacak
devre elemanının girişine bağlanır. Normalde açık konumdadır, basınç yükselince kapanır.
Basınçtaki düşme oranı, üstteki vida ile ayarlanır.
• Basınç Sıralama Valfi: Hidrolik sistemde birden fazla silindir veya hidrolik eleman devreye
girecek ve farklı basınçta çalışacak ise normalde kapalı konumda olan valf istenen basınç
değerine ulaşınca açılır. Hidrolik akışkan diğer alıcılara ulaşır.
• Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemde kullanılan silindirin hızını, motorun devir sayısını
ayarlamak için kullanılan valflerdir.
• Açma-Kapama Valfleri: Hidrolik akışkanın bir yönde akmasını engelleyen, diğer yönde
akmasını sağlayan valflerdir.
1.4. Hidrolik Devre Elemanlarının Sembol Bilgisi,
ISO 1219 Normuna Göre Devre Elemanlarının Sembollerinin Tanıtımı
1.4.1. Hidrolik ve Pnömatik İçin Genel Semboller
1.4.2. Hidrolik Pompa ve Motorlar
1.4.3. Hidrolik Silindirler
1.4.4. Hidrolikte Basınç Kontrol Valfleri
1.4.5. Hidrolikte Yön Kontrol Valfleri
1.4.6. Akış Kontrol Valfleri
1.4.7. Hidrolik Valflerin Uyarı (Kumanda) Yöntemleri
2. HİDROLİK DEVRE TASARIMI YAPMAK
2.1. Hidrolik Devre Çizim Bilgisi
2.1.1. Hidrolik Devre Çizimlerinde Elemanların Numaralandırılması
Grupların numaralandırılması
Grup 0:Enerji besleme biriminin tüm elemanları
Grup 1.,2.,3.,: Her silindir için bir grup numarası
Sırayla numara sistemi
.0 : İş elemanı 1.0, 2.0 gibi
.1 : Son kontrol elemanı 1.1, 2.1 gibi
.4 : İş elemanının ileri hareketini etkileyen tüm elemanlar (çift rakamlar) 1.2, 1.4, 2.2 gibi
.3;5 : İş elemanının geri hareketini etkileyen tüm elemanlar (tek rakamlar) 1.3, 1.5, 2.3 gibi
.01.02. : İş elemanı ile son konum elemanı arasındaki elemanlar 1.01, 1.02 gibi
2.1.2. Fonksiyon Blok Diyagramı
Kontrol tekniğinde hareketlerin birbiri ile bağlantılı olarak akışını göstermede kullanılır.
2.1.3. Hidrolik Devre Çizim Kuralları
Altta enerji besleme birimi, ortada enerji kontrol birimi, üstte tahrik birimi yerleştirilir.
Yönlendirme valfleri, mümkün olduğunca yatay çizilir. İletim hatları, doğrusal ve kesişmeyecek şekilde
çizilmelidir. Elemanların ilk konumları gösterilmelidir. Birden fazla iş elemanı var ise her iş elemanı,
ayrı bir kontrol zinciri olarak ele alınmalıdır.
2.2. Hidrolik Kumanda Bilgisi
2.2.1. Konuma Bağlı Kontrol
İşi yapacak olan makinenin durumunu, konuş şeklini gösteren şekildir. Örnek bir konuma
bağlı kontrol için şekil yukarıda gösterilmiştir.
2.2.2. Hıza Bağlı Kontrol
Hidrolik silindir ya da motorun istenilen hız ya da devirde dönmesini bu değerleri
istenildiğinde değiştirmek için ayarlanabilir akış kontrol valfleri kullanılır.
2.2.3. Saymaya Bağlı Kontrol
Sayıcı röle kullanılarak istenilen sayma işlemi gerçekleştirilir. Silindir çıkışına bağlanacak kızıl
ötesi sensör, manyetik sensör, optik sensör, indüktif sensör, kapasitif sensörlerden her- hangi
birinden alınan palsler, sayıcı röleye iletilir. Sayma işlemi gerçekleştirilir. Sensör, ayarlanan değeri
sayınca elektromanyetik kumandalı valfin enerjisini keser ve sistem durur.
2.2.4. Zamana Bağlı Kontrol
Zaman sayıcı akış kontrol valfleri ayarlanarak zaman ayarı da gerçekleştirilir.
2.2.5. Basınca Bağlı Kontrol
Basınca bağlı kontrol, basınç ayar valfleriyle gerçekleştirilir. Bu valfle gelen basınç değeri,
istenilen değere düşürülür ve basınç sabit tutulur. Sıkma ve bağlama işlerinde basıncın sabit kalması
istenir.
2.2.6. Kontrol Problemlerinin Çözümünde Uygulanacak Yöntemler
1. Kontrol, hangi işlemleri yerine getirmesi gerekiyor. Bunlar belirlenir. Bunun için şu sorulara
cevap aranır:
• Hareket türü (doğrusal-döner hareket)
• İş elemanı sayısı
• Hareketlerin birlikte etkisi
İstenilen kuvvetlerden veya momentlerden, hızlardan veya devir sayısından gerekli olan
hacimsel debi ve basınç bulunur. Enerji besleme birimi hesaplanır.
2. Hidrolik devre elemanları seçilir. Seçmeye silindir ve motorlardan başlanır ve boyutları belirlenir.
Devre şeması çizilir. Parça listesi çıkarılır. Parçalar numaralandırılır.
3. Devre şemasına ve yapım için takip edilecek sıra numarasına göre yapıma başlanır. Burada güvenlik
çok önemlidir. Boru ve hortum bağlantıları gerçekleştirilir. Cihazlar, verilen değerlere ayarlanır.
4. Sistem çalıştırılmadan önce bağlantılar ve yapı elamanları son defa kontrol edilir. Sistem işletmeye
aşağıdaki işlemler yapılarak alınır:
• Yağ miktarı kontrol edilmelidir. Filtre kullanılmalıdır.
• Tahrik motorunun dönme yönü kontrol edilir.
• Valfler, başlangıç konumuna alınmalıdır.
• Basınç kontrol ve akış kontrol valfleri küçük değerlere ayarlanmalıdır.
• Sistemin havası alınmalıdır.
• Akışkan seviyesi, tekrar kontrol edilmelidir.
• İlk işlemin testi, düşürülmüş basınç ve hacimsel debi ile yapılmalıdır.
• İşletme değerleri ayarlanmalıdır.
• Bundan sonra işlemlerin testine ve ölçmelere başlanabilir.
2.3. Teknik Proje Bilgisi
2.3.1. Hidrolik Devre Elemanları İle Sistemin Planlanması
Sistemin hangi işlemleri yerine getirmesi gerekiyor? Bunlar belirlenir. Bunun için şu sorulara
cevap aranır:
• Hareket türü (doğrusal-döner hareket)
• İş elemanı sayısı
• Hareketlerin birlikte etkisi
İstenilen kuvvetlerden veya momentlerden, hızlardan veya devir sayısından gerekli olan hacimsel
debi ve basınç bulunur. Bu şekilde enerji besleme birimi hesaplanır. Sistem hakkında gerekli teorik
bilgi edinilmelidir.
Elde edilen değerlerden hidrolik elemanlar seçilir. Seçmeye silindir veya motorla başlanır.
İstenilen kuvvet veya momentten gerekli yüzey büyüklüğü ve böylece iş makinesinin boyutları
belirlenir. İstenilen hız veya devir sayısından gerekli hacimsel debi bulunur.
2.3.2. Basit Evre şemalarının Çizimi
Devre şemasının çiziminde hidrolik semboller ve B 1’de öğrendiğimiz kuralları dikkate almalıyız.
Devre şemasını tekrar kontrol ederiz. Kullanılan elemanlara ait teknik bilgiler ve tanıtıcı numaralarla
tamamlanması gerekir. Cihazların ayarlanmasına ilişkin değerler devre şemasında belirtilmelidir.
2.3.3. Devre şemasının Analizi ve Kurulması
Parça listesi hazırlanır. Devre şemasına ve yapım için takip edilecek sıra numarasına göre yapıma
başlanır. Burada güvenlik çok önemlidir. Boru ve hortum bağlantıları gerçekleştirilir. Cihazlar verilen
değerlere ayarlanır. Sistem çalıştırılmadan önce bağlantılar ve yapı elemanları son defa kontrol edilir.
Sistem, işletmeye aşağıdaki işlemler yapılarak alınır:
• Yağ miktarı kontrol edilmelidir. Filitre kullanılmalıdır.
• Tahrik motorunun dönme yönü kontrol edilir.
• Valfler, başlangıç konumuna alınmalıdır.
• Basınç kontrol ve akış kontrol valfleri, küçük değerlere ayarlanmalıdır.
• Sistemin havası alınmalıdır.
• Akışkan seviyesi, tekrar kontrol edilmelidir.
• İlk işlemin testi, düşürülmüş basınç ve hacimsel debi ile yapılmalıdır.
• İşletme değerleri ayarlanmalıdır.
• Bundan sonra işlemlerin testine ve ölçmelere başlanabilir.
2.3.4. Yol-Adım Diyagramının Çizilmesi
Birden fazla silindirin kullanıldığı sistemlerde silindirlerin hareketlerini gösteren diyagramdır.
Sistem tasarısı yapılırken önce bu plan yapılır. Elemanlar buna göre yerleştirilir. Diyagram çizilirken
şunlara dikkat edilir:
• Silindir hareketleri, tabloya göre daha kalın çizilmelidir.
• Her silindire bir numara verilmelidir.
• Silindirin ileri hareketi, 0’dan 1’e eğik çizgiyle gösterilir.
• Silindirin sabit konumları yatay çizgiyle gösterilir.
• Silindirin geri hareketi, 1’den 0’a eğik çizgiyle gösterilir.
ÖRNEK
Bir çift etkili silindirin bir düğmeli veya pedallı valfe basıldığında ileri hareket etmesi strokunu
tamamladığında geri dönmesi istenen devre tasarlamak.
3. HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIşTIRMAK
3.1. Proje Okuma Bilgisi
3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası
Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer.
Silindiri ileri iter. Valfin ilk konumuna gelmesini sağlayınca silindir yer çekimi sayesinde ilk konumuna
gelir.
3.1.2. Çift Etkili Silindirin Kumandası
1- Tek piston kollu çift etkili silindir
2- 3/2 yön kontrol valfi
3- Hidrolik pompa
4- Elektrik motoru
5- Filtre
6- Basınçölçer
7- Emniyet valfi
8- Yağ seviye ölçer
9- Depo (tank)
Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 4/2 valfinin B ucundan geçerek valfi geri konumda
tutar. Valfin konum değiştirmesini sağladığımızda A ucundan geçen akışkan, silindirin ileri gitmesini
sağlar. Valf tekrar konum değiştirdiğinde silindir geri konumuna gelir.
3.1.3. VE Valfi Uygulamaları
Şekildeki hidrolik sistemde 3/2 valflerine beraber basılmadığı sürece silindirimiz ileri hareket
etmez. Silindir ileri itildikten sonra valflerden biri ya da ikisine de uygulanan baskı kalkması
durumunda silindir, yay sistemi sayesinde geri gelir. Silindirin ileri gitmesini sağlayan hidrolik
akışkandır.
3.1.4. VEYA Valfi Uygulamaları
Pompadan çıkan akışkan, 3/2 yön kontrol valflerine gelir. Yön kontrol valflerinin birine
uygulanacak baskı ile veya valfi içindeki mekanizma diğer yöne itilir. Silindirimiz ileri itilir. Bu durum,
iki valf için de aynıdır. Silindirimiz yay sistemi sayesinde valfler ilk konumlarına döndüğünde gelen
akışkan kesileceğinden geri gelir.
3.1.5. Birden Fazla Silindirin Kontrolü
3.1.6. Yol-Adım Diyagramının Çıkarılması
3.2. Projedeki Hidrolik Elemanlar Listesinin Çıkarılması
3.3. Bağlama Parçaları
Hidrolik sistemlerde akışkanı tanktan alıcılara taşıyan ve alıcıdan tekrar tanka taşıyan
elemanlar ve bunları birleştiren elemanlardır. Bunlar boru, hortum, flanş, kavrama, maşon vb.
Bağlantı elemanları gerekli basınç, debi ve akış hızını sağlayacak şekilde tespit edilmeli;
çalışma basıncına dayanacak yapıda olmalıdır.
3.3.1. Hortum Bağlantı Elemanları
1-Vidalı armatür: Hortum için gerekli olan tutma kuvveti, kısımları eksenel doğrultuda
birbirleri ile vidalamak suretiyle gerçekleştirilir.
2-Pres armatürü: Hortum için gerekli olan tutma kuvveti, armatürün bir parçasının preslenip
şekil değiştirmesiyle gerçekleşir.
3-Telli kelepçe: Hortum için gerekli olan tutma kuvveti, dıştan geçirilen bilezik şeklindeki bir
halkanın sıkıştırılması ile gerçekleşir.
4-Bantlı kelepçe: Hortum için gerekli olan tutma kuvveti, kıskacın sıkılması ile gerçekleşir.
Yüksek basınçlar için uygun değildir.
5-Geçmeli armatür: Üzerinde vidaya benzer dişler bulunan boru şeklindeki bir elemanın
hortuma geçirilmesi ile hortumda oluşan şekil değiştirme kuvvetleri tutucu kuvveti oluşturur.
Yüksek basınçlar için uygun değildir.
3.3.2. Boru Bağlantı Elemanları
1-Flanş: Flanşın boruya bağlanması, kaynak veya cıvata ile sağlanır. Büyük çaplı borularda
kullanılır.
1. Sızdırma ve kayıpların önlenmesi
Hidrolik elemanlarda yağ kaçakları sebebiyle oluşan yağ kayıplarını önlemek için sızdırmazlık
elemanları kullanılır. Sistemdeki akışkanın azalması, basınç kayıplarına neden olur. Bu da verimi
düşürür.
Genel olarak hareketsiz kısımlar arasına statik sızdırmazlık elemanları ve hareketli kısımlar
arasına dinamik sızdırmazlık elemanları yerleştirilir.
A-Statik sızdırmazlık elemanları
1-Contalar: Flanş ve kapaklarda kullanılır.
2-O-Halkası: Silindir gövdesinde kullanılır.
B- Dinamik sızdırmazlık elemanları
1-Toz keçeleri: Piston koluna dış ortamdan yapışan tozları temizler.
2-Piston kolu keçeleri: Silindir içindeki basınçlı akının piston kolu tarafından dışarı sızmasını
engeller.
3-Piston keçeleri: Silindirin her iki tarafında basınç farkı yaratan piston keçesi, verimli
hareketin oluşumuna yardımcı olur.
3.4. Boru ve Hortumlar
3.4.1. Boru ve Hortumların Yapısı ve Çeşitleri
3.4.1.1. Hidrolik Devrelerde Kullanılan Borular ve Normları
Boru hattı için DIN 2391’e göre dikişsiz hassas borular kullanılır.Boruların et kalınlığı, hattaki
maksimum basınç ve ani basınç artmaları için düşünülen bir emniyet faktörü dikkate alınarak
belirlenir.
Borulardan oluşan hatlarda; dirsekler ve açılı bağlantı yerlerinde kayıpların fazla olmaması,
diğer taraftan boyutlandırmanın makul sınırlar içerisinde kalması için aşağıda verilen akış hızlarının
aşılmaması gerekir.
• Basınç hattı:
o İşletme basıncı 50 bara kadar :4,0 m/s
o İşletme basıncı 100 bara kadar :4,5 m/s
o İşletme basıncı 150 bara kadar :5,0 m/s
o İşletme basıncı 200 bara kadar :5,5 m/s
o İşletme basıncı 300 bara kadar :6,0 m/s
• Emme hattı :1,5 m/s
• Dönüş hattı :2,0 m/s
3.4.1.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Hortumlar ve Normları
Hortumlar, hareketli hidrolik devre elemanların birbirine bağlanmasında kullanılır.Hortumların
yüksek esneme kabiliyetleri olduğu için sistem basıncının sık sık değiştiği, sıcaklık farkının yüksek
olduğu durumlarda kullanılması uygundur. Hortumlar, sentetik kauçuktan yapılır.
Hidrolik hortumun Yapısı
1-Hortumun iç tabakası, polyester elastomerden
2-Basıç taşıyıcı, çelik telden
3-Üst tabaka, polyuretan/polyester-elastomerden
3.4.2. Boru Çapının Hesaplanması
Hidrolik devrede kullanılacak boruların çaplarını hesaplarken; çalışma basıncı, akış hızı ve
pompanın debisi dikkate alınır. Bu değerler biliniyorsa boruların iç çapı aşağıdaki formülle bulunur:
Q=Vxd/2L
Q= Akışkanın debisi (litre/dk.)
V= Akış hızı (metre/saniye)
d= Boru iç çapı (mm)
3.4.3. Boru Bağlantılarında Dikkat Edilecek Noktalar
• Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz olmalıdır.
• Boru bağlantılarında sızdırmazlık sağlanmalıdır.
• Mümkün olduğunca tek parça boru kullanılmalıdır.
• Kullanılacak borular, çalışma basıncını karşılayabilmelidir.
• Boruların et kalınlığı ve iç çapları, istenen debi ve basıncı sağlayabilmelidir.
• Borularda titreşimi önlemek için belirli aralıklarla kelepçeler yardımıyla sabitlenmelidir.
• Borulara uygun kavis verilerek bükülmeli ve keskin köşelerden kaçınılmalıdır.
• Emiş boru hattı kısa olmalıdır.
• Borularda ısıl genleşme dikkate alınmalıdır.
• Emiş ve dönüş hattı boruları, minimum seviyenin altında olmalıdır.
• Farklı çapta boru kullanılmamalıdır.
ÖRNEK
1-Karton Kutularının Transferi
Karton kutular, bir pnomatik silindir tarafından kaldırılır; diğer bir silindir tarafından
bir konveyöre itilir. A silindiri, geri döndükten sonra, B silindiri geri hareketine başlar. Her
yeni sinyal, yeni bir işlemi başlatacak şekilde başlama sinyali bir düğmeli valf ile
sağlanmalıdır.
Devre Çözümü:
o Çevrimin adımları yazılır.
o Devrenin fonksiyon planı çizilir.
o Devre çiziminde önce çalışma elemanları olan çift etkili silindirler çizilir.
o Çift etkili silindiri ileri/geri hareket ettiren 5/2 yağa uyarılı valfler çizilir.
o Güç devresinin hatları, yön denetim valflerinin çıkışından silindirlere bağlanır.
o Güç devresinin yön denetim valflerinin uyarı hatlarının3/2 N.K.
o Sinyal elemanları çizilir, hava bağlantıları sağlanır.
o Çalışma elemanları; silindirlere ve silindirleri çalıştıran güç ve kumanda devrelerinin
devre elemanlarına, usulüne uygun birer numara verilerek adlandırılır.Buna göre bir
grup teşkil eden ve her silindiri çalıştıran sinyal elemanları ,silindirin piston kolunu
ileri hareket ettiren elemana aynı grubun içinde çift (1.2,1.4), geri hareket ettiren
elemana tek sayı verilir (1.3,1.5).
o Çevrimin adımları takip edilerek sinyal elemanlarının gerçek yerleri tespit edilir.
Buna göre:
o 1 adım A+. A silindirini piston kolunu ileri hareket ettiren 1.1 nu.lu valfin sol
tarafındaki uyarı hattına 1.2 butonlu valf vasıtasıyla basınçlı hava iletildiği taktirde valfin
sürgüsü sola kayar, A silindiri konum değiştirir.1.2 nu.lu valfin butonuna 1 kez basılıp
bırakılır.
o 2. Adımın gerçekleşmesi, 1. adımın tamamlanmasına bağlıdır. 1. adımın
tamamlandığı noktada 2.2 sınır anahtarı, A silindirinin piston kolu tarafından
uyarılır, güç devresinin 2.1 yön denetim valfinin sol tarafındaki uyarı hattına basınçlı
hava gönderir,2.1 nu.lu valfin sürgüsü, sola hareket ederek B silindirinin piston kolu
ileri hareket alır. B+ tamamlanır.
o 3. adımının gerçekleşmesi, 2. adımın tamamlanmasına bağlıdır. 2. adımın
tamamlandığı noktada 1.3 sınır anahtarı B silindirinin piston kolu tarafından uyarılır.
Güç devresinin 1.1 nu.lu yön denetim valfinin sağ tarafındaki uyarı hattına basınçlı
hava gönderir. 1.1 nu.lu valfin sürgüsü sağa hareket ederek A silindirinin piston kolu
geri hareket alır, A tamamlanır.
o 4. adımın gerçekleşmesi, 3.adımın tamamlanmasına bağlıdır. 3. adımın
tamamlandığı noktada 2.3 sınır anahtarı, A silindirinin piston kolu tarafından
uyarılır. Güç devresinin 2.1 yön denetim valfinin sağ tarafındaki uyarı hattına
basınçlı hava gönderir. 2.1 nolu valfin sürgüsü, sağa hareket ederek B silindirinin
piston kolu geri hareket alır, B tamamlanır.
o Devredeki silindirlerin piston kollarının son konumu dikkate alınarak sınır anahtarlarının son
durumu (uyarılmış veya uyarılmamış) gözden geçirilir, devre bağlantılarında gerekirse
düzeltmeler yapılır.
o Sinyal çakışmasının var olup olmadığı kontrol edilerek konum/adım diyagramı
çizilir. Güç devresinin yön denetim valflerini çalıştıran sinyal elemanları 1 adım
süresince aynı anda uyarılmadığı için sinyal çakışmasının olmadığı anlaşılır.
o Ek talepler varsa devreye ilave edilir.Örneğin çevrim. B silindiri geri konuma
geldikten sonra çalışsın koşulu aranıyorsa, B silindirinin geri konumuna 1.4 sınır
anahtarı ilave edilir ve start konumuna koşul gösterilir. Devreye VE işlem elemanı
ilave edilerek son talep de gerçekleştirilir.
2- Bir tablaya bağlanan lama, iki operasyonla bükülecek.
A silindiri ile birinci bükme operasyonu, B silindiri ile ikinci bükme operasyonu gerçekleştirilecek.
I was looking at some of your content on this website and I think this website is very instructive!
Continue putting up.Raise your business